ساخت پروتز چشم یا چشم مصنوعی کاملا مشابه چشم سالم

پروتز چشم یا چشم مصنوعی ظاهر چشم آسیب‌دیده یا تخلیه‌شده را تا حد زیادی شبیه به چشم دیگر می‌کند، اما قدرت بینایی را بازنمی‌گرداند. چنانچه جراحی تخلیۀ چشم انجام شود، ایمپلنت چشم در همان عمل در چشم کار گذاشته شده و با بافت چشم پوشانده می‌شود. زخم جراحی پس از 6 تا 8 هفته بهبود می‌یابد و حدقۀ چشم پس از فروکش کردن ورم، آمادۀ دریافت پروتز می‌شود. پروتزهای چشم در انواع مختلف و از مواد گوناگون به صورت سفارشی، کاملاً مناسب با حدقۀ چشم و همانند چشم دیگر ساخته می‌شوند. البته پروتزهای آماده‌ای نیز وجود دارند که چون راحت و اندازه نیستند، معمولاً توصیه نمی‌شوند. بهترین پروتز چشم بر اساس عامل‌هایی مانند میزان تخلیۀ چشم، سن، بودجه و سبک زندگی فرد و توانایی او در نگهداری از پروتز انتخاب می‌شود. پروتز چشم نیاز به مراقبت مستمر دارد و باید به طور دوره‌ای پولیش شود. در هر حال بهترین پروتزهای چشم، حتی در صورت مراقبت بهینه، پس از گذشت چند سال به دلیل تغییرات حدقۀ چشم و ساییدگی پروتز، نیاز به تعویض پیدا می‌کنند.

چه کسانی نیاز به استفاده از پروتز چشم دارند؟

هر چند چشم مصنوعی بینایی را برنمی‌گرداند، اما پروتزی مناسب برای بازیابی ظاهر چشم است. پروتز ظاهر حفرۀ تخلیه‌شده را شبیه به چشم دیگر می‌کند تا فرد چهره‌ای عادی پیدا کند، از پاسخ دادن به پرسش‌های آزاردهنده و تحمل نگاه‌های خیره رها شود و جای خالی چشم منجر به افسردگی و انزوای اجتماعی او نشود. پروتز چشم صورت را با شبیه‌سازی چشم ازدست‌رفته دوباره متقارن می‌کند و از بروز علائم ناراحت‌کننده مانند درد، التهاب و رشد بافت اضافی در حفرۀ خالی چشم جلوگیری می‌کند. بنابراین استفاده از چشم مصنوعی به افرادی توصیه می‌شود که در پی آسیب‌دیدگی، عفونت یا بیماری شدید مجبور به انجام جراحی تخلیۀ چشم شده‌اند، چشم آنان نابینا یا کوچک است یا ظاهر خوشایندی ندارد.

پروتز چشم معمولاً برای افراد زیر تجویز نمی‌شود:

• افرادی که چشم آنان تا حدی قدرت بینایی دارد یا آسیب دائمی ندیده است.
• بیمارانی که عفونت فعال در چشم دارند یا در اطراف چشم به بیماری‌های پوستی مبتلا هستند.
• اشخاصی که حفرۀ چشم آنان در وضعیت مناسبی برای پذیرش پروتز قرار ندارد.
• افرادی که از سلامت جسمی مناسبی برخوردار نیستند و نمی‌توانند از پروتز به خوبی مراقبت کند.
• اشخاصی که از نظر روانی برای دریافت پروتز آماده نیستند و نمی‌توانند خود را با آن سازگار کنند.

عوارض عدم استفاده از پروتز چشم

اگر مدتی پس از جراحی تخلیۀ چشم از پروتز استفاده نشود، ظاهر ناخوشایند حفرۀ خالی چشم، عوارض روانی متعددی مانند افسردگی، اضطراب به دلیل نگرانی دربارۀ زیبایی خود و تصور دیگران از او و گوشه‌گیری را به فرد تحمیل می‌کند. به‌علاوه چنانچه ایمپلنت و پروتز در حفرۀ خالی گذاشته نشوند، ظاهر حفرۀ چشم به مرور زمان و در پی رشد بافت زائد غیرعادی‌تر خواهد شد. ایمپلنت و پروتز چشم اجازه نمی‌دهند که بافت‌های حفرۀ چشم رشد کرده و فضای خالی را پر کنند.

خالی ماندن حفرۀ چشم تغییرات ساختاری در بافت استخوان، پوست و چربی اطراف چشم را به دنبال خواهد داشت. حرکت پلک‌ها نیز غیرطبیعی خواهد شد و مشکل افتادگی شدید پلک پیش خواهد آمد.

آیا پروتز چشم مانند چشم طبیعی حرکت می‌کند؟

حرکت چشم مصنوعی به عامل‌های متعددی مانند دلیل و نوع تخلیۀ چشم و بافت عضلانی باقی‌مانده بستگی دارد. به عبارت دیگر پروتز چشم برخلاف چشم طبیعی شبکه‌ای از عضلات تولیدکنندۀ حرکت ندارد و به‌خودی‌خود حرکت نمی‌کند، بلکه حرکت عضلات باقی‌مانده را انتقال می‌دهد. برای مثال چنانچه چشم قبل از جراحی حرکت عادی داشته باشد و جراحی تخلیۀ چشم ضمن حفظ عضلات و عصب‌ها انجام شود، انتظار می‌رود که پروتز پس از جراحی تا حد زیادی مانند چشم عادی حرکت کند.

راه‌حلی که برخی متخصصان برای افزایش حرکت چشم توصیه می‌کردند، استفاده از پگ (peg) یا پین بود. جراح سوراخ کوچکی را در جراحی تخلیۀ چشم در ایمپلنت ایجاد می‌کرد و پین را در آن قرار می‌داد. سپس چشم مصنوعی به پین متصل می‌شد تا بهتر حرکت کند. اما بر اساس پژوهش‌ها، استفاده از پین با مشکلات متعددی مانند جابه‌جا شدن، دیده شدن، افتادن و مرکزیت نداشتن پین همراه بود و به همین دلیل امروزه توصیه نمی‌شود.

در هر حال چشم مصنوعی همراه با چشم دیگر حرکت می‌کند، البته دامنه و روانی حرکت آن محدودتر و تابعی از سلامت عضلات و عصب‌های باقی‌مانده است. خوشبختانه پروتزهای جدید به لطف پیشرفت فناوری و مهارت آکولاریست‌ها یا متخصصان ساخت چشم مصنوعی روزبه‌روز پیچیده‌تر و ظریف‌تر می‌شوند و با استفاده از سنسورهای خاص از نظر عملکرد شباهت بیشتری به چشم واقعی پیدا می‌کنند.

چگونه پروتز چشم مناسب خود را انتخاب کنم؟

متخصصان بهترین نوع پروتز چشم را با در نظر گرفتن عوامل مختلفی مانند میزان تخلیۀ چشم، بودجۀ فرد و زمان و توانایی او برای چندین بار مراجعه‌ به کلینیک و توان نگهداری از پروتز توصیه می‌کنند. در ادامه با معیارهایی آشنا می‌شوید که بر اساس آن‌ها می‌توانید پروتز چشم را انتخاب کنید.

بر اساس میزان تخلیۀ چشم

آکولاریست یا متخصص ساخت چشم مصنوعی بهترین نوع پروتز چشم را با توجه به حجم باقی‌ماندۀ چشم توصیه می‌کند. برای مثال اگر تمام چشم تخلیه شده باشد، باید از پروتز چشم مصنوعی یا آکولار استفاده کنید. اما در صورتی که بخش قابل‌توجهی از کرۀ چشم سالم باشد یا فقط نقصی زیبایی وجود داشته باشد، از پوستۀ زیبایی یا اسکلرال شل استفاده می‌شود. از پوستۀ زیبایی با اصطلاح پروتز بدون تخلیه نیز یاد می‌شود.

کانفورمر

کانفورمر (Conformer) پوستۀ آکریلیکی یا پلاستیکی شفافی است که پس از جراحی، از آن به‌طور موقت تا زمان آماده شدن حفرۀ چشم برای دریافت پروتز استفاده می‌شود. علت استفاده از کانفورمر این است که حفرۀ چشم پس از جراحی نیاز به محافظت دارد، همچنین باید به آن زمان داد تا التیام پیدا کند که بتوان از آن قالب گرفت. وجود کانفورمر اجازه نمی‌دهد که پلک خط بخیه را تحریک کند. به‌علاوه کانفورمر حجم تخلیه‌شدۀ کرۀ چشم را تا حدی بازیابی می‌کند تا پلک‌ها شکل خود را از دست ندهند و در آینده توانایی لازم را برای محافظت از چشم مصنوعی داشته باشند. کانفورمر تقریباً 6 تا 8 هفته پس از جراحی برداشته می‌شود تا پروتز چشم سفارشی ساخته شود.

اسکلرال شل

اگر چشم آسیب‌دیده باشد، اما بخش بسیار کمی از کرۀ چشم در جراحی تخلیۀ چشم (اویسراسیون) برداشته شود، از اسکلرال شل برای بازیابی ظاهر چشم استفاده می‌شود. اسکلرال شل در واقع نوعی پوستۀ زیبایی است که عنبیه در وسط آن طراحی می‌شود. اسکلرال شل بسیار نازک‌تر از پروتز آکولار، با ضخامتی در حد چند میلی‌متر است، اما مانند پروتز آکولار معمولاً از آکریلیک ساخته شده و روی باقی‌ماندۀ چشم قرار داده می‌شود.

سطح صاف این پوستۀ زیبایی باز و بسته شدن بدون مشکل پلک‌ها را امکان‌پذیر می‌سازد. اسکلرال شل معمولاً به صورت سفارشی و شبیه به چشم دیگر طراحی می‌شود تا دیگران متوجه تفاوت دو چشم نشوند.

عملکرد اصلی اسکلرال شل بازیابی ظاهر و جایگزینی حجم از دست‌رفتۀ چشم است. اگر حجم تخلیه‌شده جایگزین نشود، کرۀ چشم نمی‌تواند به خوبی پلک را نگه دارد و مشکل افتادگی پلک پیش می‌آید. استفاده از اسکلرال شل معمولاً پس از جراحی اویسراسیون، در صورت کوچک بودن یا انحراف چشم توصیه می‌شود. همچنین اگر لنز نتواند نقص قرنیه را بپوشاند، این پوسته برای زیباتر کردن چشم به کار برده می‌شود.

فلاش شل (Flush Shell) نوع خاصی از اسکلرال شل است و برای چشمی ساخته می‌شود که حجم کامل آن تقریباً حفظ شده است. به همین دلیل فلاش شل نازک‌تر از اسکلرال شل است. با توجه به کم بودن آسیب‌دیدگی چشم در چنین شرایطی، می‌توان از لنز رنگی نیز استفاده کرد، اما فلاش شل بسیار راحت‌تر و بادوام‌تر از لنز است.

چشم مصنوعی یا آکولار

پس از آن که جراحی، معمولاً به روش انوکلئاسیون، برای تخلیۀ حفرۀ چشم انجام شد و عضو باقی‌مانده به کمک کانفورمر بهبود یافت، پروتز باید برای پر کردن جای خالی چشم تخلیه‌شده ساخته شود. چشم مصنوعی، پروتز چشم یا آکولار با بهره‌گیری از هنر و علم به گونه‌ای ساخته می‌شود که بیشترین شباهت را به چشم طبیعی داشته باشد. پروتز پس از قالب‌گیری از حفرۀ چشم، به اندازۀ آن ساخته می‌شود تا پلک‌ها و مجاری اشک عملکرد عادی داشته باشند.

پروتز چشم معمولاً روی ایمپلنت قرار داده می‌شود. ایمپلنت کرۀ سختی است که در همان عمل جراحی تخلیۀ چشم به‌طور دائمی در حفره گذاشته می‌شود. جراح ایمپلنت را به عضلات حفرۀ چشم متصل می‌کند و روی آن را با بافت باقی‌ماندۀ چشم می‌پوشاند.

پروتز چشم از دو بخش تشکیل می‌شود. بخش اول که بیضی‌شکل و سفیدرنگ است، معمولاً پس از قالب‌گیری به گونه‌ای ساخته می‌شود که شبیه به صلبیه یا سفیدی چشم باشد. بخش دوم بخش مرکزی و گرد چشم است که به صورت سفارشی شبیه به عنبیه و مردمک چشم ساخته می‌شود.

اوربیتال

اوربیتال پروتز بسیار بزرگ‌تری است که برای بازیابی ظاهر پلک‌ و حفرۀ چشم پس از جراحی اگزانتراسیون از سیلیکون ساخته می‌شود. اوربیتال می‌تواند شامل ابرو، بخشی از پیشانی، بینی یا گونه نیز باشد. سیلیکون شبیه به پلک و ساختارهای دور چشم شکل داده می‌شود و بافت، رنگ و براقیت آن مانند پوست بقیۀ صورت شبیه‌سازی می‌شود. چشم مصنوعی شیشه‌ای یا آکریلیکی نیز درون اوربیتال جای داده می‌شود تا بازیابی ظاهر صورت کامل باشد.

اوربیتال معمولاً با چسب مخصوص یا آهن‌ربا ثابت نگه داشته می‌شود. چنانچه چشم و پلک‌ها برداشته شده باشد، پروتز به گونه‌ای طراحی می‌شود که بتوان آن را با درگیر کردن ساختارهای صورت با حداقل نیاز به چسب ثابت کرد. اگر استفاده از آهن‌ربا توصیه شود، فیکساتورهای تیتانیومی کوچکی طی یک عمل جراحی سرپایی در نقاط مناسب جای‌گذاری می‌شوند. این فیکساتورها ظرف سه تا شش ماه به استخوان جوش می‌خورند و پایۀ محکمی را برای پروتز در اختیار می‌گذارند. پس از اتمام دورۀ جوش خوردن می‌توان پروتز را با گیره یا آهن‌ربا به راحتی به فیکساتورهای جوش‌خورده به استخوان متصل کرد.

پروتز اوربیتال جایگزینی اقتصادی‌تر و کم‌تهاجمی‌تر از جراحی بازسازی صورت است که از حفرۀ چشم نیز به خوبی محافظت می‌کند. استفاده از پروتز یا انجام جراحی ترمیمی به شرایط بخش باقی‌ماندۀ صورت و عوامل اجتماعی و اقتصادی بستگی دارد. پروتز اوربیتال باید زیبا، بادوام، سبک و محافظ باشد.

نوع مواد مورداستفاده برای ساخت پروتز و روش ثابت نگه‌داشتن پروتز به نیازهای هر فرد، اندازه و گستردگی نقص، سبک زندگی و میزان بودجۀ او بستگی دارد. سیلیکون RTV، سیلیکون HTV، پلی‌سیلوکسان، پلی‌اتیلن کلرینه‌شده، پلی‌وینیل کلرید و پلی‌یورتان از جمله موادی هستند که برای ساخت پروتز اوربیتال به کار برده می‌شوند.

انواع پروتز چشم در جدول زیر با هم مقایسه شده‌اند:

بر اساس جنس

متخصصان هنگام انتخاب بهترین پروتز چشم بر اساس جنس به عامل‌هایی مانند ظاهر طبیعی، راحتی، دوام، هزینه، سبک زندگی و سهولت نگهداری توجه می‌کنند. آکریلیک، شیشه و سیلیکون پرکاربردترین موادی هستند که برای ساخت پروتز چشم از آن‌ها استفاده می‌شود.

آکریلیک

آکریلیک نوعی پلاستیک با نام شیمیایی پلی‌متیل متاکریلات (PMMA) است که امروزه یکی از پرکابردترین مواد برای ساخت پروتز چشم محسوب می‌شود. مزیت اصلی پروتز آکریلیکی دوام بالای آن است. از دیگر مزایای پروتز آکریلیک می‌توان به انتقال نور عالی، مقاومت در برابر زیست‌تجزیه‌پذیری و نفوذ مایعات و شفافیت بالا اشاره کرد.

البته پروتز آکریلیکی گران‌تر است و ساخت آن دو یا چند جلسه زمان می‌برد. از سوی دیگر چون آکریلیک ماده‌ای هیدروفوبیک یا آب‌گریز است، برخلاف شیشه به راحتی خیس نمی‌شود و بنابراین مرطوب نگه‌داشتن آن با اشک چشم سخت‌تر است. همچنین آب‌گریز بودن آکریلیک احتمال رسوب کردن پروتئین اشک و ذرات دیگر را بر روی سطح جلویی پروتز افزایش می‌دهد. در نتیجه احتمال بروز مشکلاتی مانند خشکی و سوزش چشم، اختلال در عملکرد غدد میبومین و افزایش ترشحات چشم هنگام استفاده از پروتز آکریلیکی بیشتر است.

اگرچه پروتز آکریلیکی بادوام‌تر از پروتز شیشه‌ای است، اما باید مانند پروتز شیشه‌ای به‌طور دوره‌ای عوض شود. چرا که حفرۀ چشم به مرور زمان تغییر شکل می‌دهد و پروتز قدیمی دیگر اندازه نخواهد بود.

شیشه

اکثر پروتزهای چشم در گذشته از شیشه ساخته می‌شدند، اما امروزه آکریلیک یا PMMA کاربرد بیشتری پیدا کرده است. البته شیشه‌های جدیدی مانند شیشۀ کریولیت که زیست‌سازگاری بالایی دارد، همچنان بسیار پرطرفدار هستند. برخی متخصصان معتقد هستند که پروتزهای شیشه‌ای بهتر از آکریلیکی هستند، چون بازتاب نور چشم شیشه‌ای بیش از چشم آکریلیکی شبیه به چشم طبیعی است.

بعضی پروتزهای شیشه‌ای به صورت 100% از شیشۀ باکیفیت ساخته می‌شوند؛ به این معنا که بخش‌های رنگی چشم نقاشی نمی‌شوند، بلکه با استفاده از شیشه‌های رنگی خاص درون پروتز جای‌گذاری می‌شوند. چون در این پروتزها از رنگ یا دیگر مواد شیمیایی استفاده نمی‌شود، احتمال بروز آلرژی در اثر استفاده از پروتزهای شیشه‌ای خالص به حداقل می‌رسد. به‌علاوه چون پروتز شیشه‌ای هنگام ساخت با آتش پولیش داده می‌شود، سطح صاف‌تری نسبت به پروتزهای پولیش داده‌شده با دستگاه‌های مکانیکی دارد. در نتیجه احتمال تحریک شدن ملتحمۀ حساس کمتر می‌شود. ضمناً چون شیشه آب‌دوست یا هیدروفیل است، لایه یکنواختی از اشک روی سطح پروتز تشکیل می‌شود. به این ترتیب مشکل خشکی چشم پیش نمی‌آید.

توصیه می‌شود که پروتز شیشه‌ای هر سال عوض شود. اشک علاوه بر این که خاصیت آنتی‌باکتریال دارد، pH بالایی نیز دارد تا بتواند از چشم در برابر میکروارگانیسم‌ها محافظت کند. به همین دلیل اشک به تدریج شبکۀ مولکولی چشم مصنوعی را تجزیه می‌کند. شرایط محیطی خاص، مانند کار کردن در محیط پر گرد و غبار نیز عمر پروتز را کاهش می‌دهد.

سیلیکون

سیلیکون برای ساخت پروتز اوربیتال به کار برده می‌شود و از نظر رنگ و بافت شبیه به ساختارهای چشم دیگر انتخاب شده و شکل داده می‌شود. پروتز سیلیکونی می‌تواند شامل پلک، ابرو و استخوان گونه نیز باشد. ساخت پروتز سیلیکونی دشوارتر و زمان‌بر است و در چند جلسه انجام می‌شود تا از نظر موقعیت قرارگیری و جهت نگاه نیز بیشترین شباهت ممکن را به چشم سالم داشته باشد.

پروتزهای چشم بر اساس جنس مادۀ سازنده در جدول زیر با هم مقایسه شده‌اند.

بر اساس روش ساخت

پروتزهای چشم بر اساس روش ساخت، یعنی آماده یا سفارشی بودن نیز تقسیم‌بندی می‌شوند. سن، بودجه، مهم بودن زیبایی پروتز برای فرد و توانایی و فرصت او برای چند بار مراجعه به کلینیک از عواملی هستند که بر انتخاب پروتز آماده، نیمه‌آماده یا سفارشی اثر می‌گذارند.

پیش‌ساخته

چشم مصنوعی آماده یا پیش‌ساخته به صورت انبوه و در اندازه‌ها، شکل‌ها و رنگ‌های عنبیۀ مختلف تولید می‌شود. پروتز آماده به دلیل نقص‌های زیبایی و عدم‌توانایی در تأمین راحتی و حرکت روان، عموماً به افرادی توصیه می‌شود که زمان یا بودجۀ محدودی دارند. از دیگر نقاط ضعف پروتز آماده می‌توان به اندازه نبودن و عدم‌همخوانی رنگ عنبیه یا صلبیۀ پروتز با چشم سالم اشاره کرد.

در هر حال پروتز چشم آماده در اندازه‌های مختلف مانند 20، 22، 24، 26 و 28 میلی‌متری با عنبیه‌هایی در اندازه‌های 10، 10/5 و 11 در دسترس است. عنبیه‌ نیز در رنگ‌های متنوعی مانند سیاه، قهوه‌ای، قهوه‌ای روشن، فندقی، آبی روشن، سبز و خاکستری تولید می‌شود.

فیتینگ نیمه‌ساخته

سفارشی‌سازی عنبیه به مهارت بالایی نیاز دارد و زمان‌بر است. بنابراین چناچه عنبیۀ آمادۀ مناسب در دسترس باشد، می‌توان فقط صلبیه را به صورت سفارشی ساخت. این پروتز نیمه‌آماده هم از مزایایی مانند ارزانی و تولید سریع پروتز آماده برخوردار است، هم از نظر عملکردی و زیبایی مانند پروتز سفارشی رضایت‌بخش است. البته صرفاً زمانی می‌توان از پروتز نیمه‌ساخته استفاده کرد که رنگ، انحنا و ترکیب‌بندی عنبیۀ آماده با چشم سالم هم‌خوانی داشته باشد.

سفارشی

پروتز سفارشی پس از قالب‌گیری دقیقاً به اندازۀ حفرۀ چشم و مطابق با آناتومی چشم ساخته می‌شود. پروتز سفارشی به دلیل به حداکثر رساندن راحتی فرد و حرکت چشم و هم‌خوانی با چشم طبیعی به پروتزهای آماده و نیمه‌آماده ترجیح داده می‌شود. جلب توجه نکردن ظاهر و اندازۀ پروتز سفارشی و عملکرد بهینۀ آن اعتمادبه‌نفس مددجویان را افزایش می‌دهد.

پروتزهای چشم بر اساس روش ساخت در جدول زیر با هم مقایسه شده‌اند:

مراحل ساخت پروتز چشم

چنانچه جراحی تخلیۀ چشم انجام شود، ایمپلنتی گوی‌شکل در عمق حفرۀ چشم قرار داده شده و با بافت چشم پوشانده می‌شود. کانفورمر نیز در هفته‌های اول پس از تخلیۀ چشم پشت پلک قرار داده می‌شود تا از کوچک شدن حدقۀ چشم و افتادگی پلک در هفته‌های آتی جلوگیری کند. وقتی حدقۀ چشم شش تا ده هفته پس از جراحی کاملاً بهبود پیدا کند، آکولاریست از جلوی حفرۀ چشم قالب‌گیری می‌کند تا پروتزی بسازد که جلوی ایمپلنت یا بخش باقی‌ماندۀ چشم قرار داده می‌شود. عنبیه یا همان بخش رنگی چشم و مویرگ‌های چشم نیز با دقت مطابق چشم سالم، روی سفیدی چشم کشیده می‌شوند تا پروتز طبیعی به نظر برسد.

در ادامه مراحل ساخت پروتز چشم آکریلیکی توضیح داده می‌شود.

ارزیابی وضعیت چشم

ساخت پروتز چشم با ارزیابی حدقۀ چشم شروع می‌شود. زخم جراحی باید کاملاً جوش خورده، بافت اضافی در حدقۀ چشم رشد نکرده و عفونتی وجود نداشته باشد. همچنین متخصص باید اطمینان حاصل کند که پلک‌ها عملکرد عادی دارند و به خوبی باز و بسته می‌شوند. اگر ایمپلنت کار گذاشته شده باشد، وضعیت ایمپلنت باید پایدار باشد و با اتصال به عضلات چشم حرکت کند. سپس آکولاریست ابعاد افقی و عمودی حدقۀ چشم و اطراف حفرۀ چشم را اندازه‌گیری می‌کند.

ساخت

 قالب‌گیری عملی سریع و بدون‌درد است و مراجعین هنگام قالب‌گیری فقط سرمای خمیر قالب‌گیری را حس می‌کنند. بااین حال چون قالب‌گیری به همکاری فرد نیاز دارد، قالب‌گیری چشم کودکان تحت آرام‌بخش یا بیهوشی انجام می‌شود.

قالب‌گیری

از فرد خواسته می‌شود که مستقیم به روبه‌رو نگاه کند و تمام عضلات صورت را شل کند. سپس متخصص آلژینات رقیقی را با سرنگ از طریق حفرۀ وسط قالب درون حدقۀ چشم تزریق می‌کند. بیرون زدن آلژینات از گوشۀ داخلی چشم علامت پر شدن حدقۀ چشم است. متخصص پلک پایین را به آرامی رو به پایین و به سمت گوش ماساژ می‌دهد تا قالب شل شود و بتواند آن را از زیر پلک بالا بیرون بکشد. سپس مدلی مومی از روی این قالب تهیه می‌شود.

امتحان کردن مدل اولیه

مدل مومی سفت‌شده در آب سرد خنک می‌شود و لبه‌های آن کاملاً صاف می‌شود تا آسیبی به بافت چشم نزند. این مدل درون چشم فرد گذاشته می‌شود تا اندازه بودن، راحتی و حجم آن و حرکت پلک بررسی شود. تغییرات لازم بر روی مدل انجام می‌شود. محل عنبیه بر روی مدل علامت زده می‌شود.

نصب عنبیه و ساخت اسکلرال شکل

عنبیه‌ای سیاه هم‌اندازه با عنبیۀ چشم دیگر روی مدل مومی گذاشته می‌شود و از فرد خواسته می‌شود که رو به پایین و پهلو نگاه کند. متخصص با نگاه کردن به مراجعه‌کننده از جلو و عقب از مناسب بودن محل عنبیه مطمئن می‌شود.

سپس قالبی گچی از روی مدل مومی ساخته می‌شود. پلیمر آکریلیک درون قالب ریخته می‌شود و پس از سفت شدن و شکل‌گیری جدا می‌شود. تقریباً 1 میلی‌متر از سطح آکریلیک تراشیده می‌شود و عنبیۀ سیاه نیز کاملاً صاف می‌شود. سپس لبه‌های پروتز آکریلیکی به صورت گرد تراش داده می‌شود و تمام سطوح پروتز صاف می‌شود.

رنگ‌آمیزی اسکلرال شل

عنبیه با رنگ‌های مخصوص به شکل عنبیۀ چشم دیگر درآورده می‌شود. متخصص رنگ‌آمیزی را ترجیحاً با نشستن مقابل مراجعه‌کننده یا تصویر بزرگی از چشم او انجام می‌دهد تا دو چشم همانند یکدیگر شوند. مردمک به صورت یک نقطۀ کوچک سیاه‌رنگ در مرکز عنبیه کشیده می‌شود.

رنگ‌آمیزی لایه‌به‌لایه انجام می‌شود تا نتیجه طبیعی باشد. رنگ صلبیه با توجه به سفیدی چشم دیگر انتخاب می‌شود. مویرگ‌ها نیز با استفاده از فیبرهای نایلونی قرمز رنگ شبیه‌سازی می‌شود. در پایان لعاب نهایی برای ثبات رنگ روی پروتز زده می‌شود. یک لایه رزین شفاف روی چشم رنگ‌آمیزی‌شده زده می‌شود که پروتز را شفاف می‌کند و به آن عمق می‌دهد. در نهایت لبه‌های پروتز تراش داده می‌شود تا به بافت عضو باقی‌مانده آسیب نزند.

نصب

آموزش‌های لازم

متخصص روش قرار دادن و درآوردن پروتز و اصول شستشو و نگهداری از آن را به شما آموزش می‌دهد. همچنین متخصص به شما می‌گوید که چه علائمی نشانۀ هشدار ساییدگی پروتز یا اندازه نبودن آن است. معمولاً از شما خواسته می‌شود که پس از چند روز به کلینیک مراجعه کنید تا از مناسب بودن پروتز اطمینان حاصل شود. همچنین وقت پولیش دوره‌ای نیز تعیین می‌شود.

زندگی پس از دریافت پروتز چشم

سازگار شدن با پروتز چشم و نهادینه کردن عادت‌های جدید برای مراقبت از پروتز چشم و استفادۀ بهینه از آن زمان‌بر است. اگر از اصول نگهداری از پروتز چشم آگاهی داشته باشید، مسلماً این فرآیند برای شما آسان‌تر و کوتاه‌تر خواهد شد و ناخواسته به پروتز آسیب نخواهید زد. به همین دلیل در این بخش متداول‌ترین و مهم‌ترین توصیه‌های مربوط به مراقبت از پروتز چشم را برای شما گردآوری کرده‌ایم.

نحوۀ درآوردن پروتز چشم

قبل از دست زدن به پروتز حتماً دست‌ها را بشویید. پروتز را می‌توانید با انگشت یا با استفاده از میلۀ مکش دربیاورید. برای درآوردن پروتز با انگشت به روش زیر عمل کنید:

• رو به بالا نگاه کنید.
• پلک‌ها پروتز را در حفرۀ چشم نگه می‌دارند. پس برای بیرون آوردن پروتز، پلک پایین را با انگشت اشاره آن‌قدر رو به پایین بکشید تا لبۀ پروتز مشخص شود، رو به بیرون بلغزد و روی پلک پایین قرار بگیرد.
• سپس پروتز را به آرامی با دست دیگر بردارید.

اگر می‌خواهید از میلۀ مکش استفاده کنید، طبق مراحل زیر پیش بروید:

• میلۀ مکش را با فشار دادن و رها کردن دستۀ آن به چشم مصنوعی متصل کنید.
• همان‌طور که میله را نگه داشته‌اید، پلک پایین را با انگشت اشارۀ دست دیگر پایین بکشید.
• پروتز را به آرامی دربیاورید.

نحوۀ نصب کردن پروتز چشم

• پلک بالا را با انگشت اشاره بلند کنید.
• لبۀ بالای پروتز را زیر پلک بالا قرار بدهید. سمتی که فاقد مویرگ است یا کد و اسم روی آن درج شده است، همان لبۀ بالایی است.
• همان‌طور که پروتز را نگه داشته‌اید، پلک بالا را رها کنید و پلک پایین را پایین بکشید تا پروتز درون حفرۀ چشم قرار بگیرد.

برای جای‌گذاری پروتز چشم با استفاده از میلۀ مکش طبق مراحل زیر پیش بروید:

• میلۀ مکش را با فشار دادن و رها کردن دستۀ آن به چشم مصنوعی متصل کنید.
• پلک بالا را با انگشت اشاره بلند کنید و لبۀ فوقانی پروتز را زیر پلک بالا بلغزانید.
• همان‌طور که پروتز را نگه داشته‌اید، پلک بالا را رها کنید و پلک پایین را پایین بکشید تا پروتز درون حفرۀ چشم قرار بگیرد.
• میلۀ مکش را آزاد کنید.

نحوۀ شستشوی پروتز چشم

زمان‌بندی شستشوی پروتز برای همه یکسان نیست. برخی افراد پروتز چشم را باید هر روز با آب ولرم بشویند، اما عده‌ای دیگر کافی است پروتز را هفته‌ای دو یا سه مرتبه تمیز کنند. شوینده‌های ملایمی مانند شامپو بچه یا محلول شستشوی لنز برای تمیز کردن پروتز و زدودن مخاط و رسوب‌ها از روی آن وجود دارند؛ قبل از استفاده از هر شوینده‌ای حتماً با متخصص مشورت کنید.

ساده‌ترین راه برای شستشوی پروتز این است که آن را زیر آب شیر بگیرید و نوک انگشتان را به آرامی روی آن بکشید. اما بهتر است پروتز را زیر آب روان و روی کاسۀ روشویی تمیز نکنید، چون احتمال دارد پروتز از دست شما بیفتد و آسیب ببیند. توصیه می‌کنیم پشت میز بنشینید، کاسۀ تمیزی را پر از آب ولرم کنید و پروتز را درون کاسه به آرامی با نوک انگشتان تمیز کنید. سپس پروتز را درون کاسۀ دیگری کاملاً آب بکشید. در نهایت پروتز را به آرامی با دستمال مخصوص خشک کنید. هرگز از الکل یا پاک‌کننده برای تمیز کردن پروتز چشم استفاده نکنید.

نحوۀ نگهداری از پروتز چشم

در زمانی که از پروتز استفاده نمی‌کنید، آن را به صورت کاملاً خشک درون یک جعبه قرار دهید. معمولاً کلینیک جعبۀ مخصوصی را در اختیار شما می‌گذارد. هرگز پروتز را در محلی که احتمال آسیب‌دیدن یا شکستن آن وجود دارد، رها نکنید. چنانچه پس از مشورت با متخصص ترجیح می‌دهید که پروتز را شب‌ها دربیاورید، بهتر است آن را تا صبح در محلول مخصوص لنز بیندازید تا مرطوب بماند و هنگام استفادۀ دوباره از آن احساس ناراحتی نکنید.

پولیش پروتز چشم

توصیه می‌شود هر شش ماه یک‌بار برای بررسی وضعیت حدقۀ چشم، اندازه بودن پروتز و انجام پولیش به متخصص مراجعه کنید. ذرات آلاینده و پروتئین به مرور زمان روی سطح پروتز جمع می‌شوند و سطح آن نیز خراش برمی‌دارد. سوزش یا خارش پلک‌ها، افزایش ترشحات چشم و تغییر ظاهر پروتز از علائم نیاز پروتز به پولیش است. آکولاریست ظاهر و راحتی پروتز را با زدودن رسوبات پروتئینی، باکتری‌ها و خراش‌های سطحی در پولیش حرفه‌ای بازیابی می‌کند.

مراقبت از ایمپلنت و عضو باقی‌مانده

نگهداری از مژه‌ها، پلک‌ها، عضو باقی‌مانده و ایمپلنت به اندازۀ مراقبت از چشم مصنوعی مهم است. لازم است مخاط جمع‌شده را از روی عضو باقی‌مانده پاک کنید تا باعث تحریک و عفونت نشود. هر زمان که در محیط آلوده قرار گرفتید یا بافت چشم سرخ یا متورم شد، حدقۀ چشم را بشویید.

دور پلک و اطراف چشم را با دستمالی تمیز و گرم پاک کنید. برای پاک کردن داخل چشم چند گلولۀ پنبه‌ای را با آب جوشیدۀ سرد مرطوب کنید و از گوشۀ داخلی نزدیک به بینی به سمت گوشۀ خارجی نزدیک به گوش بکشید. چند بار این حرکت را تکرار کنید. محلول‌های خاصی برای تمیز کردن حدقۀ چشم وجود دارند که می‌توانید پس از مشورت با متخصص از آن‌ها استفاده کنید.

خوابیدن با پروتز چشم

امکان خوابیدن با پروتز چشم تا حدی به نوع پروتز چشم بستگی دارد. اگر از پوستۀ زیبایی یا اسکلرال شل استفاده می‌کنید، باید آن را شب دربیاورید تا چشم واقعی زیر پوسته نفس بکشد و به دلیل کمبود اکسیژن کوچک نشود یا مشکلاتی مانند التهاب یا ساییدگی قرنیه ایجاد نشود. در صورت استفاده از پروتزهای دیگر به‌طور کلی نیازی به درآوردن چشم مصنوعی هنگام خوابیدن نیست، مگر آن که احساس ناراحتی کنید یا چشم ترشحات زیادی داشته باشد. خوابیدن با پروتز از چرخش رو به داخل مژگان و تحریک حدقۀ چشم جلوگیری می‌کند.

ورزش کردن با پروتز چشم

با پروتز چشم نیز می‌توانید به خوبی ورزش کنید، البته لازم است برای محافظت از چشم سالم و مصنوعی هنگام ورزش، به‌ویژه ورزش‌های تماسی و دارای توپ، از عینک پلی‌کربنات استفاده کنید تا پروتز آسیب نبیند. هنگام شنا و ورزش‌های آبی نیز باید عینک محافظ به چشم بزنید تا پروتز جدا نشود، آب کلردار به پروتز آسیب نزند و آب آلوده باعث التهاب غشاهای مخاطی چشم یا ملتحمه نشود. تنها حرکتی که نباید در استخر انجام بدهید، شیرجه زدن است. چون ممکن است فشار شدید و سریع آب موجب درآمدن پروتز شود.

دربارۀ تغییر مهارت‌های ورزشی پس از، از دست دادن یک چشم نیز نکاتی وجود دارد. تشخیص دادن موقعیت و جهت حرکت توپ با یک چشم دشوارتر است، به‌ویژه در ورزش‌هایی مانند تنیس و اسکواش که توپ با سرعت حرکت می‌کند. بنابراین پس از نصب چشم مصنوعی باید بیشتر تمرین کنید و تمرکز داشته باشید تا بتوانید فاصله با توپ را بهتر تشخیص بدهید. اگر قبلاً در ورزش‌های توپی مهارت داشته‌اید، پس از مدتی دوباره بازیکن موفقی خواهید شد.

در این بین بعضی ورزش‌ها مانند شنا چندان به تشخیص مسافت وابسته نیستند و به همین دلیل انجام دادن آن‌ها با یک چشم آسان‌تر است.

زمان تعویض پروتز چشم

اگر به درستی از پروتز چشم مراقبت کنید، انتظار می‌رود که پروتز آکریلیکی حداقل 5 سال و پروتز شیشه‌ای بیش از یک سال عمر کند. در هر حال پروتز پس از مدتی ساییده می‌شود و نیاز به تعویض پیدا می‌کند. نشانه‌های زیر علامت ضروری بودن تعویض پروتز چشم است:

• عفونت‌های مکرر چشم: اگر از پروتز چشم به خوبی نگهداری کنید و آن را به موقع پولیش کنید، نباید دچار عفونت چشم شوید. بنابراین عفونت‌های پی‌درپی چشم علامت اندازه نبودن پروتز و به پایان رسیدن عمر آن است.
• ظاهر عجیب: تغییرات تدریجی صورت در پی بالا رفتن سن موجب افتادگی پلک و عدم‌تقارن چشم‌ها می‌شود. غیرعادی شدن ظاهر چشم مصنوعی و صورت علامت این است که پروتز دیگر با شکل صورت و حفرۀ چشم تناسب ندارد.
• ساییدگی: پروتز چشم مدام در معرض تماس با نور خورشید، مواد و آلاینده‌های مختلف است و دمای بدن نیز ثابت نیست. چنین تماس‌هایی باعث ساییدگی آشکار پروتز می‌شود.
• سوزش یا خشکی چشم: سوزش، خشکی یا درد ناگهانی اطراف پروتز علامت نیاز به تعویض پروتز است. البته می‌توانید ابتدا پروتز را پولیش کنید و اگر مشکلات فوق برطرف نشد، برای ساخت پروتز جدید اقدام کنید.
• افزایش ترشحات چشم: افزایش ناگهانی ترشحات چشم پس از عادت کردن به پروتز یکی از علامت‌های شاخص اندازه نبودن و ساییدگی پروتز و نیاز به تعویض آن است.
• چرخیدن پروتز: پروتزی که نو و اندازه باشد، ثابت است. اما پایداری پروتز به مرور زمان کمتر می‌شود. لق شدن و چرخیدن پروتز علامت نیاز به یک پروتز جدید است.

تحقیق انجام‌شده دربارۀ رشد صورت انسان نشان می‌دهد که اوربیتال تا سه‌ سالگی به سرعت بزرگ می‌شود و تا دوازده سالگی تقریباً به اندازۀ سن بزرگسالی می‌رسد. رشد سریع اوربیتال در پسران در 15 سالگی و در دختران در 11 سالگی متوقف می‌شود. بنابراین ضروری است پروتز به‌طور تدریجی بزرگ‌تر شود تا رشد پلک‌ها و بافت نرم داخل حدقۀ چشم مختل نشود. به این منظور لازم است وضعیت چشم کودکان هر سه ماه یک‌بار بررسی شود و پروتز به صورت سالانه تعویض یا تنظیم و اندازه شود.

بر اساس توصیۀ متخصصان پروتز چشم 43 درصد کودکان 3 تا 12 سال، به‌طور متوسط باید پس از 21 ماه عوض شود؛ زمان تعویض پروتز در نوجوانان 12 تا 16 ساله به 26 ماه افزایش می‌یابد. عامل‌های مختلفی مانند راحتی، سن، علائم و نتایج ارزیابی بالینی باید پیش از تنظیم یا تعویض پروتز چشم در نظر گرفته شود.

مشکلات پس از دریافت پروتز چشم و راهکارهای رفع آن

سازگار شدن با پروتز چشم نیازمند غلبه بر چالش‌های جسمی و روانی متعددی است. اگرچه ظاهر پروتز بسیار شبیه به چشم عادی است، اما کاهش میدان دید و مراقبت مداوم از پروتز موجب بروز مشکلاتی مانند اضطراب، استرس و گوشه‌گیری می‌شود و گاهی نیز مسائلی مانند خشکی و خارش چشم آزاردهنده می‌شوند.

چالش‌های اجتماعی و روانی

هر بخشی از بدن اهمیتی ویژه و عملکردی مهم دارد، در این بین صورت از اهمیتی مضاعف برخوردار است، چرا که دیگران ما را با صورت به یاد می‌آورند. چشم‌ها علاوه بر آن که در میان صورت جلوه‌گری می‌کنند، در انتقال نظرات و احساسات و ارتباط غیرکلامی نیز نقش مهمی دارند. استفاده از پروتز چشم می‌تواند با مشکلات روانی و اجتماعی زیر همراه باشد:

• داشتن تصویری ناخوشایند از خود: هر فرد از طریق برخوردهایی که با اطرافیان دارد و واکنش‌هایی که از آنان می‌بیند، به تصویری از خود می‌رسد و این واکنش‌ها بر عزت نفس و اعتمادبه‌نفس او اثر می‌گذارند. بنابراین وقتی فرد تصور ناخوشایندی از چشم مصنوعی داشته باشد، تصویری که از خود دارد مخدوش می‌شود. در چنین شرایطی فرد باید خود را با ظاهر جدید سازگار کند.
• استرس: نتایج یک پژوهش نشان می‌دهد که ظاهر چشم مصنوعی باعث استرس افراد می‌شود و عامل‌های اجتماعی و مورد پشتیبانی قرار نگرفتن این استرس را تشدید می‌کنند. اکثر شرکت‌کنندگان در پژوهش در حالت عادی از ظاهر چشم مصنوعی ناراحت نبودند، اما تحمل نگاه‌های خیره و عکس گرفتن موقعیت‌های استرس‌زایی برای آنان بود.
• اضطراب: ترشحات و مشکلات بینایی که در معرض دید نیستند، مانند مختل شدن درک از مسافت، بیشتر زمینه‌ساز اضطراب می‌شوند. همچنین فرد باید بر اضطراب‌ مربوط به حفظ سلامت چشم طبیعی و سالم نگه‌داشتن پروتز و عضو باقی‌مانده غلبه کند.
• افسردگی و گوشه‌گیری: نگرانی دربارۀ ظاهر خود و خجالت کشیدن از آن زمینه‌ساز افسردگی و گوشه‌گیری می‌شود.

عوامل مؤثر در غلبه بر چالش‌های روانی و اجتماعی

افراد دارای پروتز چشم با مشکلات روانی مختلفی مانند احساس خجالت شدید، افسردگی و اضطراب عمومی و اجتماعی دست و پنجه نرم می‌کنند. با این حال احساسات ناخوشایند به مرور زمان کاهش می‌یابند و جای خود را به پذیرش و احساس رضایت از داشتن جایگزینی مقبول برای چشم از‌دست‌رفته می‌دهند.

بر اساس نتایج یک پژوهش، افراد با سن بالاتر اضطراب کمتری دربارۀ ظاهر خود داشتند و استرس، اضطراب و افسردگی کمتری را تحمل می‌کردند. از سوی دیگر اشخاص متأهل کمتر دچار افسردگی بودند و اضطراب کمتری دربارۀ ظاهر خود داشتند. این وضعیت نشان‌دهندۀ اهمیت پشتیبانی خانواده است. ارتباط بین مشکلات استخدامی و فعالیت‌های اجتماعی و تفریحی و خطر ابتلا به افسردگی، اضطراب و استرس نشان‌دهندۀ مهم بودن پشتیبانی اجتماعی است.

مدت زمان استفاده از چشم مصنوعی عامل مهم دیگری است که بر رفاه روانی افراد دارای پروتز اثر می‌گذارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که تقریباً تمام نگرانی‌ها دربارۀ ظاهر و سلامت حدقۀ چشم پس از گذشت حداقل دو سال به شدت کاهش می‌یابد. با این توصیف برخورداری از حمایت روان‌شناختی بلافاصله پس از جراحی تخلیۀ چشم و همچنین تا ماه‌ها پس از، از دست دادن چشم ضروری است.

احتمال افسردگی جوانانی که نگران ظاهر خود هستند و گوشه‌گیر می‌شوند، بیشتر است. چنانچه فرد شریکی نداشته باشد که نگرانی‌های خود را با او در میان بگذارد و درگیر مشکلات شغلی یا اجتماعی باشد، افسردگی شدت بیشتری می‌گیرد. به همین دلیل بهره‌گیری از کمک‌های متخصصان سلامت روان و شرکت در جلسه‌های مشاورۀ فردی و گروهی کمک بسیار مؤثری به بهبود حال مددجویان می‌کند. به‌ویژه شرکت در جلسه‌های گروهی و آشنا شدن با افرادی با مشکلات و تجربه‌های مشترک موجب می‌شود که فرد احساس تنهایی نکند و توان بیشتری برای سازگار شدن با شرایط جدید بیابد.

چالش‌های جسمی

چشم مصنوعی به دلایل مختلف باعث بروز چالش‌های جسمی می‌شود. حتی در مواردی که پروتز چشم در ابتدا کاملاً راحت و اندازه است، پس از مدتی مشکلاتی مانند آب‌ریزش چشم یا ترشحات حدقۀ چشم ایجاد می‌شود. مشکلات مربوط به حدقۀ چشم از قبیل ترشحات مداوم یا تغییر اندازۀ پی‌درپی آن برای افراد دارای پروتز چشم مسئله‌ساز می‌شوند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که حداقل 90 درصد اشخاص دارای پروتز چشم مشکل ترشح مخاط دارند و 60 درصد روزانه با این مشکل دست به گریبان هستند. البته اکثر این چالش‌ها عادی یا خفیف هستند و می‌توان آن‌ها را با راهکارهایی ساده برطرف کرد.

هزینۀ ساخت پروتز چشم

هزینۀ ساخت پروتز چشم به عامل‌های متعددی بستگی دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت هستند از:

• نوع و جنس پروتز
• آماده یا سفارشی بودن پروتز
• کلینیک محل ساخت پروتز
• مهارت و تخصص سازندۀ پروتز
• درمان‌های جانبی برای آماده‌سازی حدقۀ چشم جهت دریافت پروتز

با توجه به ضروری بودن ساخت پروتز برای حفظ سلامت روانی و جسمی فرد بیمه‌های پایه و تکمیلی بخش قابل‌توجهی از هزینۀ ساخت پروتز را پرداخت می‌کنند. حتی تعویض پروتز نیز تحت‌ پوشش بیمه قرار دارد؛ برای مثال اگر بیمه‌شدۀ تأمین اجتماعی باشید، می‌توانید هزینۀ تعویض پروتز را هر پنج سال یک بار از این شرکت بیمه دریافت کنید.

سوالات متداول

چشم مصنوعی واقعی به نظر می‌رسد؟

بله، چشم مصنوعی به صورت سفارشی، به اندازۀ حفرۀ چشم و حتی‌الامکان شبیه به چشم دیگر ساخته می‌شود.

چطور می‌توان محدودیت حرکت چشم مصنوعی را کاهش داد؟

افراد دارای چشم مصنوعی به‌تدریج یاد می‌گیرند که به‌جای حرکت مستقیم چشم، گردن را در جهت موردنظر بچرخانند. به‌ این‌ ترتیب محدودیت حرکتی پروتز چشم کمتر جلب‌توجه می‌کند.

پلک روی پروتز چشم باز و بسته می‌شود؟

بله، اگر اندازۀ پروتز مناسب و حفرۀ چشم در شرایط مناسب باشد، پلک به‌صورت عادی باز و بسته می‌شود. به این ترتیب سطح پروتز خشک نمی‌شود.

پس از جای‌گذاری چشم مصنوعی احساس درد خواهم داشت؟

در ابتدا ممکن است درد یا فشار مختصری را احساس کنید. اما حفرۀ چشم به مرور زمان به وجود پروتز عادت می‌کند و دیگر احساس ناخوشایندی نخواهید داشت.

در چه صورت پلک پس از جای‌گذاری پروتز کامل بسته نمی‌شود؟

کم بودن فاصلۀ بین پلک و پروتز یا بیش از حد بزرگ بودن پروتز موجب می‌شود که پلک کامل روی پروتز را نپوشاند.

رنگ پروتز چشم به مرور زمان تغییر می‌کند؟

بله، رنگ پروتز به دلایل مختلفی مانند تماس مکرر با دست یا قرار گرفتن در معرض آفتاب تغییر می‌کند. تغییرات رنگ را می‌توان با نقاشی مجدد اصلاح کرد.

وجود پروتز در یک چشم بر عملکرد چشم دیگر اثر می‌گذارد؟

خیر، نصب پروتز در یک چشم هیچ‌گونه اثر نامطلوبی بر سلامت و عملکرد چشم سالم ندارد.

افرادی که چشم مصنوعی دارند، می‌توانند رانندگی کنند؟

بله، اشخاصی که یک چشم بینا دارند، به شرطی که قدرت دید چشم سالم آنان در حد قوانین راهنمایی و رانندگی برای دریافت گواهی‌نامه باشد، اجازۀ رانندگی دارند. البته در ابتدا مشکلاتی در ارتباط با ادراک عمقی و میدان دید وجود دارد. به مرور زمان فرد یاد می‌گیرد که مسافت‌ها را با یک چشم برآورد کند. استفاده از عینک‌های مخصوص شب و آنتی‌رفلکس رانندگی را آسان‌تر می‌کند.

اگر مدتی از پروتز چشم استفاده نکنم، مشکلی پیش می‌آید؟

بله، وقتی حفرۀ چشم خالی باشد، پلک و مژگان رو به داخل می‌چرخند و ملتحمه را تحریک می‌کنند. چنانچه پروتز مدتی طولانی در حفرۀ چشم نباشد، حفره منقبض و کوچک‌تر می‌شود. حتی ممکن است پروتز دیگر قابل‌استفاده نباشد و برای بزرگ کردن حفره مجبور به انجام جراحی شوید.

برای رفع مشکل خشکی چشم پس از نصب پروتز چه‌کار کنم؟

قطرۀ اشک مصنوعی موقتاً مشکل خشکی را برطرف می‌کند. با مشورت پزشک می‌توانید برای کاهش خشکی ملتحمه و پلک‌ها به پشت پروتز پماد چشمی بزنید.

افزایش ریزش اشک چشم پس از نصب پروتز چشم عادی است؟

افزایش اشک و ترشحات چشم به‌طور کلی نشان‌دهندۀ وجود جسمی خارجی در چشم است و پس از عادت کردن به پروتز چشم به حالت عادی برمی‌گردد. البته اگر بیش از یک سال است که از پروتز استفاده می‌کنید، آب‌ریزش شدید چشم می‌تواند نشانۀ ساییدگی پروتز و نیاز به تعویض آن باشد.

هنگام کار با پروتز چشم چه نکاتی را باید رعایت کنم؟

وجود پروتز چشم محدودیت خاصی را در محیط کار ایجاد نمی‌کند. اگر با رایانه کار می‌کنید، متوجه خواهید شد که چشم مصنوعی نیز مانند چشم طبیعی سریع خشک می‌شود و به قطرۀ اشک مصنوعی نیاز دارد. کار در محیط پر گرد و غبار باعث ساییدگی سریع‌تر پروتز می‌شود.

هر چند وقت یک بار باید پروتز چشم را دربیاورم؟

سعی کنید تا جایی که می‌شود پروتز را کمتر دربیاورید. هر زمان که احساس کردید رسوب روی پروتز جمع شده است یا در چشم احساس درد یا ناراحتی داشتید، پروتز را دربیاورید و تمیز کنید.

با چشم مصنوعی می‌توانم سونا بروم؟

بله، اما مراقب باشید که چشم را در معرض تغییرات دمایی سریع قرار ندهید. برای مثال پس از قرار گرفتن در سونای 90 درجه وارد آب سرد نشوید، در غیر این صورت احتمال آسیب دیدن پروتز وجود دارد.

چشم مصنوعی در محیط روشن کاملاً شبیه چشم طبیعی خواهد بود؟

مردمک چشم مصنوعی در واکنش به نور تغییر نمی‌کند، بنابراین اندازۀ دو چشم یکسان نخواهد بود.