پروتز پنجه کربنی یک نوع پیشرفته از پروتزهای زیر زانو است که از جنس فیبر کربن ساخته شده و به همین دلیل سبکتر، مقاومتر و انعطافپذیرتر از سایر پروتزهای پنجه است.
ویژگی منحصربهفرد پنجه کربنی، فرم و جنس آن است که با بازگشت انرژی هنگام راهرفتن و دویدن، باعث تسهیل این فعالیتها میشود و فرد میتواند با صرف انرژی کمتری به فعالیتهای روزانه یا ورزش تخصصی بپردازد. پروتزهای پنجه کربنی به دلیل جنس سبک و عملکرد بهتر، معمولاً قیمت بالاتری نسبت به سایر پروتزهای پنجه دارند.
پروتز پنجه کربنی چه ویژگیهایی دارد؟
| جنس | وزن پنجه |
| الیاف کربن و رزین | ۴۰۰ تا ۷۰۰ گرم |
| قابلیت شستشو | وزن قابلتحمل |
| ضد آب | ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم |
پروتز پنجه کربنی یکی از بهترین پروتزهای پا است که مناسب ورزشکاران و افرادی است که میخواهند پنجههای راحتتر و راهرفتن طبیعیتری داشته باشند. پنجههای کربنی به لطف جنس فیبر کربن، نسبت استحکام به وزن بالایی دارند؛ یعنی در عین سبک بودن، میتوانند فشار زیادی را (بهویژه هنگام دویدن) تحمل کنند بدون آنکه دچار تغییر شکل یا شکست شوند.
در ادامه بیشتر با ویژگیهای پروتز پنجه کربنی آشنا میشویم.
خاصیت بازگشت انرژی
خاصیت فنری فیبر کربن و نوع طراحی پروتز پنجه کربنی موجب «بازگشت انرژی» میشود. هنگام راهرفتن یا دویدن، فشار اولیهای که به پروتز وارد میشود باعث میشود کمی خم شود. بعد از آن هنگام برداشتن پا (Toe-off)، این انرژی ذخیرهشده آزاد میشود. این مکانیسم باعث میشود فرد در هر گام تلاش کمتری کند و حرکت نرمتر و پویاتری داشته باشد.
جذب شوک و بهبود توازن
یکی از چالشهای افراد پس از قطع عضو، کنترل ضربههای وارده به اندام باقیمانده و مفاصل بالایی مثل زانو و لگن است. قوسهای خاصی که در طراحی انواع پروتز پنجه کربنی بهکار رفته است درواقع بخشی از این نیرو را جذب میکند و بهجای انتقال کامل به مفصل و بافتهای نرم، آن را ذخیره میکند؛ در نتیجه، فرد هنگام راهرفتن یادویدن، خستگی عضلانی کمتر و توازن بهتری را تجربه میکند.
تسهیل راهرفتن روی سطوح ناهموار
بعضی از مدلهای پنجه کربنی بهگونهای طراحی شدهاند که توانایی خمشدن یا چرخش مختصر در جهات مختلف را داشته باشند. این ویژگی خصوصاً برای راهرفتن روی سطوح ناهموار یا شیبدار بسیار اهمیت دارد؛ چراکه با توزیع بهتر فشار، اجازه نمیدهد که نیروی بیش از حد روی یک بخش وارد شود و به همین دلیل از لنگیدن یا عدم تعادل روی سطوح ناهموار جلوگیری میکند.
انواع پنجههای کربنی
پروتزهای پنجه کربنی بر اساس نوع و میزان فعالیتهای فیزیکی افراد به سه دسته اصلی پنجه کربنی ساده، پنجه کربنی تخصصی و پنجه کربنی ورزشی تقسیم میشود. هر کدام از این دستهها، باز هم به انواع تخصصیتری تقسیم میشوند؛ بنابراین پیشنهاد میشود با انجام مشاوره با متخصصان ارتوپد، بهترین و مناسبترین گزینه را انتخاب کند.
پنجه کربنی ساده (استاندارد)
پنجه کربنی ساده یا استاندارد برای افرادی که (معمولا به دلیل سن بالا) فعالیت کمتری دارند طراحی شده است. این پروتز بهویژه برای افرادی که بیشتر بهآهستگی راه میروند یا مدت زیادی در طول روز میایستند، مناسب است. طراحی آن به گونهای است که هنگام راهرفتن، نسبت به سایر انواع پروتز پنجه، حرکت نرم و طبیعیتری ایجاد میکند و به حفظ تعادل و ثبات بیشتر کمک میکند.
- حداکثر وزن قابلتحمل: ۱۳۵ کیلوگرم
- مناسب برای سطح فعالیت ۲ (فعالیت فیزیکی کم و متوسط)
پنجه کربنی تخصصی
این نوع از پنجههای کربنی، راحتی بیشتری نسبت به پنجههای استاندارد دارند و هزینه آنها هم بالاتر است. این پروتز برای افرادی مناسب است که میخواهند با همان پروتزی که در طول روز برای راهرفتن و فعالیتهای روزمره استفاده میکنند، برای ورزشهایی مانند کوهنوردی یا پیادهرویهای طولانی هم استفاده کنند.
- حداکثر وزن قابلتحمل: ۱۱۰ کیلوگرم
- مناسب برای سطح فعالیت ۲ و ۳ (فعالیت فیزیکی متوسط و ورزش روزمره)
پنجه کربنی ورزشی
برای افرادی که میخواهند با استفاده از پروتز پنجه کربنی، یک رشته ورزشی خاص مانند دو یا شنا را دنبال کنند؛ پنجه کربنی ورزشی برای انواع دویدن، از دویدن آرام در مسیرهای جنگلی تا دوی سرعت مورداستفاده قرار میگیرد، چراکه تیغه این پروتز بهنوعی طراحی شده تا نیروی محرکه بالایی برای دویدن فراهم کند. از پنجه کربنی ورزشی به دلیل فرم متفاوتی که دارد نمیتوان برای راهرفتن روزمره استفاده کرد.
- حداکثر وزن قابلتحمل: ۱۰۵ کیلوگرم
- مناسب برای سطح فعالیت ۳ و ۴ (ورزش حرفهای)
تحقیقات نشان میدهند که پنجه کربنی ورزشی توانسته است حدود ۲ درصد سرعت دو را افزایش داده است. این پروتز اگرچه هنوز هم با عملکرد پای طبیعی انسان فاصله دارد؛ اما مزایایی هم نسبت به آن دارد. برای مثال، وزن کمتری دارد و به دلیل طراحی خاص و سطح تماس کمتر با زمین هم اصطکاک کمتری ایجاد میکند و صرف انرژی ورزشکار را کاهش میدهد.
پنجه کربنی یا پنجه تکمحوره؛ کدام برای من مناسبتر است؟
| ثبات و انعطاف |
| کربنی: انعطاف بیشتر
تکمحوره: ثبات بیشتر |
| وزن |
| کربنی: کمتر (۴۰۰ تا ۷۰۰ گرم)
تکمحوره: بیشتر (بسته به جنس) |
| نیاز به نگهداری |
| کربنی: بیشتر
تکمحوره: کمتر |
پنجههای پروتزی معمولا در جنسهای پلاستیک مخصوص، فلزات سبک (مانند تیتانیوم)، یا فیبر کربن و فایبر گلاس عرضه میشود که روی وزن، استحکام و هزینه آنها تأثیر میگذارد؛ اما تفاوت اصلی میان پروتز پنجه کربنی (چندمحوره) با پروتزهای تکمحوره (با جنسهای گوناگون)، میزان انعطاف و وزن آن است.
ثبات و انعطاف
مدلهای گوناگون پنجههای کربنی (قوسدار و صاف) هم برای سطوح صاف و هم برای سطوح شیبدار و ناهموار طراحی شدهاند. هم فرم این پنجهها و هم جنس فیبر کربنی که در آنها استفاده شده کمک میکند تا پروتز هنگام راهرفتن فرد، انعطاف و بازگشت انرژی بیشتری داشته باشد.
اما ویژگی اصلی پروتزهای تکمحوره، ایجاد ثبات است. این پروتزها فقط از ناحیه مچ قابل چرخش و انعطاف هستند و به دلیل وزن بالاتری که دارند هم باعث پایداری بیشتر در ناحیه زانو، بهویژه برای کسانی که به تازگی از پروتز استفاده میکنند، میشوند.
وزن
پنجههای کربنی با وزن بین ۴۰۰ تا ۷۰۰ گرم عموماً سبک هستند و باعث میشوند فرد بهویژه هنگام دویدن یا پیادهروی طولانی، احساس خستگی کمتری داشته باشد؛ اما پروتزهای تکمحوره به دلیل داشتن مفصل مکانیکی از جنس فولاد یا تیتانیوم، کمی سنگینتر هستند.
نیاز به نگهداری
پروتز پنجه کربنی به دلیل ساختار پیچیدهتر و محورهای متعددی که دارد، نیازمند مراقبت و نگهداری دقیقتری است؛ حتی ممکن است نیاز به بررسیهای دورهای توسط متخصصان داشته باشد تا عملکرد آن در شرایط مختلف بهینه باقی بماند. از طرف دیگر، پروتز پنجه تک محور ساختار سادهتری دارد و به دلیل استفاده از مواد مقاومتر مانند آلومینیوم یا فولاد، آسیبپذیری کمتری در برابر ضربه دارد. بنابراین، نیاز به مراقبت کمتری دارد و معمولاً از لحاظ تعمیرات و نگهداری به مراتب سادهتر است.
اگر محدودیت بودجه دارید، یا به هر دلیلی فعالیت فیزیکی روزانهتان کم و محدود است، پروتز پنجه تکمحوره با وجود اینکه وزن بیشتر و بازگشت انرژی کمتری دارد، احتمالا گزینه مناسبتری برای شما است.
سوالات متداول
از چه زمانی میتوانم از پروتز پنجه کربنی استفاده کنم؟
برای استفاده از هر نوع پروتز پا، لازم است ۴ تا ۶ هفته بعد از قطع عضو صبر کنید و به طور مستمر تحتنظر پزشک خود و متخصصان ارتوپد باشید تا آمادگی شما برای انتخاب و نصب پروتز تائید شود.
پنجههای کربنی هر چند وقت یکبار باید شسته شوند؟
بهتر است بعد از هر بار استفاده، پنجههای کربنی را با دستمال مرطوب تمیز کنید. این موضوع هم به دوام و ماندگاری پنجه پروتزی و هم به سلامت پوست فرد کمک میکند.